२०८३ मंसिर ०४ गते
काठमाडौं । बजारमा सामान किन्न जाँदा उपभोक्ताले पहिलेभन्दा बढी पैसा खर्च गर्नुपर्ने अवस्था छ। आम्दानीमा अपेक्षित सुधार नहुँदै दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्दा सर्वसाधारणको घरायसी बजेटमा दबाब थपिएको छ। विशेषगरी भान्सामा दैनिक प्रयोग हुने खानेतेल, घ्यू, फलफूल र चिनीजन्य वस्तुको मूल्यमा भएको उच्च वृद्धिले उपभोक्ताको क्रयशक्ति कमजोर बनाउँदै लगेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनाको आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिसम्बन्धी प्रतिवेदनअनुसार २०८३ असोजमा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३७ प्रतिशत पुगेको छ। समग्र मुद्रास्फीतिभन्दा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति उच्च अर्थात् ८.०४ प्रतिशत रहेको छ।
यसले अन्य वस्तु तथा सेवाको तुलनामा खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धिले उपभोक्ताको दैनिक जीवनमा बढी दबाब सिर्जना गरिरहेको देखाउँछ। अझ घ्यू तथा तेलको मूल्य १६.४४ प्रतिशत र फलफूलको मूल्य १५.४६ प्रतिशतले बढेको छ। त्यस्तै, चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको मूल्यसमेत ११.८४ प्रतिशतले उकालो लागेको छ।
खाद्यवस्तुको मूल्यमा आएको वृद्धिले विशेषगरी सीमित आम्दानी भएका परिवारको मासिक खर्च व्यवस्थापन कठिन बन्दै गएको छ। आम्दानीको ठूलो हिस्सा खाना तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुमा खर्च गर्नुपर्ने परिवारलाई मूल्यवृद्धिको असर तुलनात्मक रूपमा बढी पर्ने देखिन्छ।
तेल र फलफूलमै सबैभन्दा बढी मूल्यवृद्धि
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार समीक्षा अवधिमा घ्यू तथा तेलको मूल्यवृद्धि १६.४४ प्रतिशत पुगेको छ। भान्सामा नियमित प्रयोग हुने वस्तुमै यति ठूलो मूल्यवृद्धि हुँदा उपभोक्ताको दैनिक खर्चमा प्रत्यक्ष असर पर्ने देखिन्छ। त्यस्तै, फलफूलको मूल्य १५.४६ प्रतिशतले बढेको छ। फलफूलको मूल्यमा आएको वृद्धिले पोषणयुक्त खाद्यवस्तुको उपभोगमा समेत असर पार्न सक्ने देखिन्छ। चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको मूल्य ११.८४ प्रतिशतले बढ्नुले पनि खाद्य उपभोगको लागत बढिरहेको संकेत गर्छ।
खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ८.०४ प्रतिशत पुग्नुले समग्र मूल्यवृद्धिमा खाद्यवस्तुको दबाब उल्लेखनीय रहेको देखाउँछ। उपभोक्ताका लागि महँगीको अनुभव समग्र मुद्रास्फीतिको औसतभन्दा भान्सामा दैनिक खरिद गरिने वस्तुको मूल्यबाट बढी हुने गर्छ।
मधेसमा महँगीको चाप बढी, सुदूरपश्चिममा कम
मुद्रास्फीतिको असर देशभर समान छैन। राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनअनुसार प्रदेशगत रूपमा मधेस प्रदेशमा मुद्रास्फीति सबैभन्दा बढी ७।३७ प्रतिशत रहेको छ। त्यसपछि कुन प्रदेशमा कति मुद्रास्फीति छ भन्ने विषयले क्षेत्रगत मूल्यवृद्धिको अवस्था देखाउँछ। सुदूरपश्चिम प्रदेशमा भने मुद्रास्फीति सबैभन्दा कम ५।१३ प्रतिशत रहेको छ।
मधेसमा मूल्यवृद्धि उच्च र सुदूरपश्चिममा न्यून देखिनुले एउटै राष्ट्रिय औसतले सबै क्षेत्रका उपभोक्ताको वास्तविक महँगीको अवस्था नसमेट्ने देखाउँछ। स्थानीय बजार, आपूर्ति व्यवस्था, ढुवानी लागत तथा उपभोगको संरचनाले पनि क्षेत्रगत मूल्यवृद्धिमा प्रभाव पार्न सक्छन्। यद्यपि यी कारणको प्रभाव पुष्टि गर्न थप क्षेत्रगत अध्ययन आवश्यक हुन्छ।
मुद्रास्फीति बढ्नुको प्रत्यक्ष असर उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा पर्छ। समान आम्दानीबाट पहिले खरिद गर्न सकिने वस्तु तथा सेवा मूल्यवृद्धिपछि कम मात्रामा खरिद गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ। यसले घरायसी बजेटमा खर्चको प्राथमिकता बदल्न बाध्य बनाउँछ।
विशेषगरी निश्चित तलब वा ज्यालामा निर्भर परिवारका लागि खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धि थप चुनौतीपूर्ण हुन्छ। आम्दानीको तुलनामा खाद्यवस्तुमा खर्च हुने हिस्सा बढी भएका परिवारले शिक्षा, स्वास्थ्य, बचत तथा अन्य आवश्यक खर्च कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले अहिलेको महँगीमा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको दबाब बढी रहेको देखाएको छ। यस्तो अवस्थामा मूल्यवृद्धि नियन्त्रणका लागि बजारमा खाद्यवस्तुको नियमित आपूर्ति, भण्डारण तथा वितरण प्रणाली प्रभावकारी बनाउनुका साथै मूल्य अनुगमनलाई पनि प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
समग्र मुद्रास्फीति ६.३७ प्रतिशतमा सीमित देखिए पनि भान्सामा प्रयोग हुने वस्तुको मूल्यवृद्धि दोहोरो अंकमा पुग्नुले सर्वसाधारणले महसुस गर्ने महँगी राष्ट्रिय औसतभन्दा बढी हुन सक्ने अवस्थालाई उजागर गरेको छ।
प्रतिक्रिया