उपल्लो डोल्पामा उवा भित्र्याउने चटारो, वर्षभरि खाद्यान्नको चिन्ता

सुर्खेत । हिमपात र चिसो बढ्न थालेसँगै उपल्लो डोल्पाका तीन गाउँपालिकामा उवा बाली भित्र्याउने चटारो सुरु भएको छ । वर्षमा एकपटक मात्र अन्नबाली उत्पादन हुने यस क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाका लागि उवा केवल मुख्य खाद्यान्न बाली मात्र होइन, वर्षभरि छाक टार्ने आधारसमेत हो।

Advertisement:

तर, आफ्नै उत्पादनले वर्षभरि खान नपुग्ने र बाहिरबाट खाद्यान्न ल्याउन कठिन हुने अवस्थाले यहाँका बासिन्दाको खाद्य सुरक्षामा चुनौती थपिएको छ । चीनको सिमानासँग जोडिएको हिमाली क्षेत्रमा पर्ने शे–फोक्सुण्डो, डोल्पोबुद्ध र छार्काताङसोङ गाउँपालिकाका बासिन्दा अहिले उवा बाली भित्र्याउन व्यस्त छन्। चिसो मौसम र हिमपातको जोखिम बढ्दै जाने भएकाले खेतमा पाकेको अन्न समयमै थन्क्याउनुपर्ने बाध्यता उनीहरूलाई छ ।

शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष पेम्मा वाङछेन गुरुङका अनुसार अहिले अन्नबाली भित्र्याउने समय हो । हिमाली भूगोल, छोटो खेतीयोग्य मौसम र प्रतिकूल मौसमका कारण यहाँका किसानले बाली भित्र्याउने कामलाई विशेष प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था छ।

वर्षमा एक बाली, त्यसैमा वर्षभरको आशा

उपल्लो डोल्पाको कृषि प्रणाली यहाँको भौगोलिक अवस्था र जलवायुसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ । अत्यधिक चिसो, लामो हिउँद र सीमित खेतीयोग्य समयका कारण अन्य क्षेत्रजस्तो वर्षमा धेरै पटक खेती गर्न सम्भव छैन । यहाँका तीन गाउँपालिकामा उवा प्रमुख बालीका रूपमा रहेको छ ।

एकपटक उत्पादन भएको अन्नले वर्षभरि परिवारको आवश्यकता धान्नुपर्ने भएकाले बाली भित्र्याउने समय स्थानीय बासिन्दाका लागि निकै महत्वपूर्ण हुन्छ। उत्पादन राम्रो भए केही समय खाद्यान्नको जोहो सहज हुन्छ भने उत्पादन कम भए बाहिरबाट अन्न ल्याउनुपर्ने निर्भरता बढ्छ।

यद्यपि, उपल्लो डोल्पाका सबै परिवारलाई आफ्नै उत्पादनले वर्षभरि खान पुग्दैन। सीमित उत्पादन र कठिन भौगोलिक अवस्थाका कारण यहाँका बासिन्दाले खाद्यान्न अभावको समस्या सामना गर्नुपरेको छ। यसले कृषि उत्पादन बढाउने मात्र होइन, वर्षभरि खाद्यान्न उपलब्ध हुने व्यवस्था सुनिश्चित गर्ने विषयलाई समेत महत्त्वपूर्ण बनाएको छ।

खाद्यान्न ढुवानी नै अर्को चुनौती

उपल्लो डोल्पामा खाद्यान्नको समस्या उत्पादनमा मात्र सीमित छैन। चीनको सिमानासँग जोडिएको दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा सडक पहुँच, लामो दूरी र प्रतिकूल मौसमका कारण खाद्यान्न ढुवानीसमेत कठिन हुने गरेको छ। विशेषगरी हिमपात र चिसो बढेपछि आवतजावत प्रभावित हुन सक्ने भएकाले खाद्यान्नको आपूर्ति नियमित राख्नु थप चुनौतीपूर्ण हुन्छ। आफ्नै खेतमा उत्पादन भएको उवाले वर्षभरि नपुग्ने र बाहिरबाट खाद्यान्न ल्याउनसमेत सहज नहुने अवस्थाले स्थानीय बासिन्दालाई दोहोरो समस्यामा पारेको छ। एकातिर सीमित उत्पादनमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था छ भने अर्कोतिर बाह्य आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा खाद्यान्न अभावको जोखिम बढ्न सक्छ।

यस्तो अवस्थामा स्थानीय उत्पादनको संरक्षण, खाद्यान्न भण्डारण र दुर्गम बस्तीमा नियमित आपूर्तिको व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ । खाद्यान्न ढुवानीको कठिनाइलाई मध्यनजर गर्दै स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायले सम्भावित अभावको पूर्वतयारी गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

स्थानीय उत्पादन बढाउनेदेखि खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नेसम्म

उपल्लो डोल्पामा खाद्य सुरक्षाको समस्या समाधान गर्न तत्कालीन खाद्यान्न आपूर्तिसँगै दीर्घकालीन योजनाको आवश्यकता रहेको स्थानीयको भनाइ छ । स्थानीय हावापानीमा अनुकूल हुने बालीको संरक्षण, उवा उत्पादनमा सुधार, परम्परागत बीउको जगेर्ना र उत्पादित अन्न सुरक्षित भण्डारण गर्ने व्यवस्था यसका महत्वपूर्ण पक्ष रहेको जानकारहरु बताउँछन् ।  त्यसैगरी, खाद्यान्नको नियमित आपूर्ति, ढुवानीको सहजता र आवश्यक परेको समयमा राहत तथा सहुलियतपूर्ण खाद्यान्न उपलब्ध गराउने व्यवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको बताइन्छ । स्थानीय उत्पादनले नपुग्ने परिवारको पहिचान गरी खाद्यान्न आपूर्तिको योजना बनाउन स्थानीयको सुझाव छ ।

अहिले उपल्लो डोल्पाका किसान उवा भित्र्याउन पनि व्यस्त छन्। उनीहरूका लागि यो वर्षको मेहनतको प्रतिफल घरमा भित्र्याउने समय हो। तर, खेतबाट अन्न भित्रिएसँगै वर्षभरि खाद्यान्नको चिन्ता अन्त्य हुन्छ भन्ने अवस्था छैन। वर्षमा एकपटक मात्र हुने उत्पादन र बाह्य आपूर्तिमा देखिने कठिनाइका बीच उपल्लो डोल्पाका बासिन्दाको खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु राज्य र स्थानीय सरकारका लागि महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ। हिउँले ढाकिएको अवस्थामा अहिले उपल्लो डोल्पा रहेको छ ।