लगानीकर्ता रिझाउने ग्लोबल रणनीति, १० वर्षमा कति दियो लाभांश ?

काठमाडौं । सेयर बजारमा लगानी गर्ने जो–कोहीको  अपेक्षा हुन्छ—आफ्नो लगानीको प्रतिफल कस्तो आयो ?  लाभांश कति पाइयो ? यही प्रश्नले लगानीकर्ताको मनोविज्ञान निर्धारण गर्छ । विशेष गरी वाणिज्य बैंकहरूमा लगानी गर्नेहरूका लागि लाभांश नै प्रमुख आकर्षण हो ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सूचीकृत कम्पनीहरूमध्ये बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको प्रभाव ठूलो रहेको छ, र तीमध्ये पनि वाणिज्य बैंकहरूको हिस्सा सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

Advertisement:

हाल सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये १९ वटा बैंक दोस्रो बजारमा सूचीकृत छन् । सरकारी स्वामित्वमा रहेको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बाहेक अन्य सबै बैंकका सेयरहरू नेप्सेमा कारोबार भइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा बैंकहरूको वित्तीय स्वास्थ्य, नाफा, खराब कर्जा (एनपीएल) र लाभांश वितरण क्षमता प्रत्यक्ष रूपमा लगानीकर्ताको चासोसँग जोडिएको हुन्छ ।

पछिल्लो केही वर्षयता नेपालको अर्थतन्त्रमा देखिएको संकुचनले बैंकिङ क्षेत्रमा पनि प्रभाव पारेको छ । आर्थिक गतिविधिमा सुस्तता आउँदा ऋण असुलीमा समस्या देखिएको छ, जसले गर्दा बैंकहरूको खराब कर्जा बढ्दै गएको छ । यसका साथै गैरबैंकिङ सम्पत्तिको आकार पनि बढेको छ । यस्तो परिस्थितिमा धेरै बैंकहरूको नाफा घटेको छ, जसको सीधा असर लाभांश वितरणमा परेको छ । केही बैंकहरूले त लगानीकर्तालाई लाभांश दिन नै नसक्ने अवस्था समेत देखिएको छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको कडा नियामकीय व्यवस्था पनि लाभांश वितरणमा प्रभाव पार्ने प्रमुख कारण हो । केन्द्रीय बैंकले तोकेको पुँजी कोष अनुपात कायम गर्न नसक्ने र खराब कर्जा ५ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेका बैंकहरूलाई लाभांश वितरणमा रोक लगाउने गरेको छ । त्यस्तै, वितरणयोग्य प्रतिशेयर आम्दानी (ईपीएस) ऋणात्मक भएका बैंकहरूले पनि लाभांश दिन पाउँदैनन् । यी प्रावधानहरूले बैंकहरूलाई मजबुत बनाउने उद्देश्य राखे पनि अल्पकालमा लगानीकर्ताको प्रतिफलमा भने दबाब सिर्जना गर्छन् ।

यही चुनौतीपूर्ण परिवेशका बीच पनि ग्लोबल आइएमइ बैंकले भने विगत एक दशकदेखि आफ्ना लगानीकर्तालाई निराश बनाएको छैन । कहिले नगद लाभांश, कहिले बोनस सेयर—दुवै माध्यमबाट लगानीकर्तालाई सन्तुष्ट पार्ने रणनीति अपनाउँदै आएको यस बैंकले निरन्तर लाभांश वितरण गर्दै आएको देखिन्छ । यसले बैंकप्रति लगानीकर्ताको विश्वास कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।

विगत १० वर्षको तथ्यांकलाई हेर्दा ग्लोबल आइएमइ बैंकले विभिन्न आर्थिक वर्षहरूमा फरक–फरक दरमा लाभांश वितरण गरेको पाइन्छ । आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा बैंकले सबैभन्दा उच्च लाभांश वितरण गरेको थियो । उक्त वर्ष बैंकले १२.७५ प्रतिशत नगद लाभांश र १२.७५ प्रतिशत बोनस सेयर गरी कुल २५.५ प्रतिशत लाभांश दिएको थियो । यो वितरण दरले त्यस समयका लगानीकर्तालाई उल्लेखनीय प्रतिफल प्रदान गरेको थियो ।

त्यसअघिको आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ मा भने बैंकले १६ प्रतिशत बोनस सेयर मात्र वितरण गरेको थियो । यद्यपि नगद लाभांश नदिए पनि बोनस सेयरमार्फत लगानीकर्तालाई प्रतिफल दिने रणनीति अपनाएको देखिन्छ । त्यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ मा बैंकले १० प्रतिशत नगद र १० प्रतिशत बोनस सेयर गरी कुल २० प्रतिशत लाभांश दिएको थियो, जुन सन्तुलित वितरणको उदाहरण मानिन्छ ।

२०७५/०७६ पछि भने बैंकको लाभांश वितरण दर केही घट्दो क्रममा देखिन्छ । यसको मुख्य कारण समग्र बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएको नाफा घट्ने प्रवृत्ति र नियामकीय दबाब नै हो । तथापि, लाभांश दर घटे पनि बैंकले लगानीकर्तालाई खाली हात भने बनाएको छैन । निरन्तर रूपमा केही न केही प्रतिफल वितरण गर्दै आएको छ, जुन अन्य केही बैंकहरूको तुलनामा सकारात्मक पक्ष मानिन्छ ।

पछिल्लो आर्थिक वर्षको नाफाबाट पनि बैंकले ८ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेको छ । यो दर विगतका उच्च लाभांशको तुलनामा कम भए पनि वर्तमान आर्थिक अवस्थालाई हेर्दा सन्तोषजनक मान्न सकिन्छ । विशेष गरी धेरै बैंकहरूले लाभांश दिन नसकेको अवस्थामा ग्लोबल आइएमइ बैंकले नगद लाभांश वितरण गर्न सफल हुनु आफैंमा उल्लेखनीय उपलब्धि हो ।

 नगद लाभांशले तत्काल प्रतिफल दिन्छ भने बोनस सेयरले दीर्घकालीन रूपमा लगानीको आकार बढाउने अवसर प्रदान गर्छ । यसले गर्दा अल्पकालिन र दीर्घकालिन दुवै अवधिका लगानीकर्तालाई लाभ पुग्ने देखिन्छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार बैंकको लाभांश वितरण क्षमता उसको नाफा, सञ्चालन खर्च, कर्जा गुणस्तर र नियामकीय मापदण्डसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको हुन्छ । त्यसैले केवल उच्च लाभांश मात्र हेरेर लगानी गर्ने भन्दा पनि बैंकको समग्र वित्तीय अवस्था विश्लेषण गर्नु आवश्यक हुन्छ ।  ग्लोबल आइएमइ बैंकले स्थायित्व र निरन्तरता देखाएको पक्ष सकारात्मक मान्न सकिन्छ ।

वर्तमान चुनौतीपूर्ण आर्थिक अवस्थामा पनि बैंकले लाभांश वितरणलाई निरन्तरता दिनु यसको व्यवस्थापन क्षमता र रणनीतिक सन्तुलनको संकेत हो । आगामी दिनमा अर्थतन्त्र सुधारतर्फ उन्मुख भएमा बैंकहरूको नाफा बढ्ने र त्यससँगै लाभांश वितरण दर पनि पुनः वृद्धि हुने  नै छ ।