खहरेछेउको खोरियामा फल्यो शिक्षक दिलबहादुरको ‘ड्रागन सपना’

रामेछाप । बिहान विद्यालयको कक्षाकोठा । हातमा किताब र अगाडि विद्यार्थी । साँझपख भने त्यही हातमा कुटो, हँसिया र पानीको पाइप । दिनको एउटा हिस्सा शिक्षणमा बित्छ, अर्को हिस्सा आफ्नै बारीमा । मन्थली नगरपालिका–७ भटौलीका दिलबहादुर अछामीको दैनिकी यस्तै छ ।

Advertisement:

पेशाले शिक्षक अछामीको परिचय अहिले कक्षाकोठामा मात्र सीमित छैन । खहरेको बगरछेउको पाखो र वर्षौँदेखि खासै उपयोगमा नआएको खोरियालाई उत्पादनशील जमिनमा बदलेपछि उनी सफल कृषकका रूपमा पनि चिनिन थालेका छन् । रुद्राक्षेश्वर माध्यमिक विद्यालय, मुगिटारमा अध्यापन गराउने अछामी विद्यालयको जिम्मेवारीपछि आफ्नै बारीमा पुग्छन् । केही वर्षअघिसम्म काल्ना र बुट्यानले भरिएको उनको जमिन अहिले भने ड्रागन, आँप, कागती, भुईँकटहर, अम्बा र अनारका बोटले हराभरा छ । बारीको एक कुनामा झुन्डिएका राताम्य ड्रागन फलले उनको मेहनतको कथा सुनाइरहेका छन् ।

खोरियामा  सम्भावना देखे

तीन वर्षअघि आसिखेतस्थित खहरेछेउको करिब एक रोपनी जमिनमा अछामीले ड्रागन खेती सुरु गर्ने निर्णय गरे । अरूका लागि सामान्य खोरिया देखिने जमिनमा उनले सम्भावना देखे । “यत्तिकै छाडेर के गर्नु ? केही नयाँ गरौँ भनेर ड्रागन लगाएँ,” उनी सम्झन्छन् । सिमेन्टका पोल बनाएर आफ्नै तरिकाले सुरु गरेको खेतीमा उनले करिब पाँच लाख रुपैयाँ लगानी गरे । सुरुमा जोखिम थियो । बजार कस्तो होला, उत्पादन कति होला र लगानी उठ्ला कि नउठ्ला भन्ने प्रश्न पनि थिए । तर उनको मेहनतले दुई वर्षमै लगानी उठाइदियो ।

“गत साल तीन लाख रुपैयाँ जतिको ड्रागन बेचियो । यस वर्ष साढे तीन लाख जतिको बिक्री भयो । अब अझै डेढ लाख रुपैयाँ जतिको बिक्री होला,” अछामीले भने । अर्थात् पाँच लाख रुपैयाँ लगानी गरेर सुरु गरेको ड्रागन खेती अहिले लगानी फिर्ता गरेर नाफा दिने चरणमा पुगेको छ ।

कक्षाकोठापछि बारीमा

अछामीले कृषि सम्बन्धी कुनै औपचारिक तालिम लिएका छैनन् । खेतीको धेरै ज्ञान उनले आफ्नै अनुभव, अध्ययन र प्रयोगबाट सिकेका हुन् । कुन मल कति हाल्ने ? पानीको मात्रा कति चाहिन्छ ? कहिले गोडमेल गर्ने ? कुन बालीसँग कुन बाली लगाउँदा राम्रो हुन्छ ? यी प्रश्नको उत्तर उनले आफ्नै बारीमा प्रयोग गर्दै सिके ।

ड्रागनका बोटमा राम्रो फल लाग्नुको कारण उनी नियमित स्याहारलाई मान्छन् । मल, पानी र गोडमेलमा ध्यान दिने हो भने उत्पादन राम्रो लिन सकिने उनको अनुभव छ । यस वर्ष ड्रागनमा राम्रो फल लागेपछि उनी खेती विस्तार गर्ने योजनामा छन् । अछामीको कृषिकर्ममा उनको एक्लो मेहनत मात्र छैन । परिवारको साथ पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ ।अछामी विद्यालयमा पढाउन गएका बेला उनकी श्रीमतीले बारी सम्हाल्छिन् । गोडमेल, मलपानीदेखि दैनिक स्याहारसम्मका काममा उनी सक्रिय हुन्छिन् ।

विद्यालयबाट फर्किएपछि अछामी पनि बारीमै पुग्छन् । छोराछोरीले समेत पढाइबाट बचेको समय खेतीको स्याहारमा लगाउन थालेका छन् ।यसरी उनको बारी एउटा व्यक्तिको मेहनत मात्र नभई परिवारकै साझा श्रम, लगानी र सपनाको परिणाम बन्दै गएको छ ।अछामीको कृषि यात्रा ड्रागनमा मात्र रोकिएको छैन ।

उनको बारीमा कागती, विभिन्न जातका आँप, अनार, भुईँकटहर र अम्बालगायतका फलफूल छन् । ड्रागनको खाली ठाउँको उपयोग गर्दै उनले भुईँकटहरसमेत लगाएका छन् । बारीमा फलेको भुईँकटहर रसिलो र स्वादिलो हुने उनी बताउँछन् । महँगा तथा विदेशी जातका आँपका बिरुवा पनि उनले हुर्काइरहेका छन् । केही बोटले फल दिन थालिसकेका छन् भने केही अझै हुर्कने क्रममा छन् ।

“अहिले लगाएका बिरुवाले केही वर्षपछि राम्रो उत्पादन दिन्छन्,” उनी भन्छन्, “त्यसपछि आम्दानी अझ बढ्छ भन्ने आशा छ ।” त्यसैले अछामीका लागि खेती अब अतिरिक्त आम्दानीको माध्यम मात्र रहेन । यो भविष्य निर्माण गर्ने सम्भावनाको क्षेत्र बनेको छ ।

कृषि उत्पादन बढेपछि किसानका लागि अर्को ठूलो चुनौती बजार हो । तर अछामीको हकमा भने बजारको समस्या अहिलेसम्म ठूलो बनेको छैन । मन्थलीका उपभोक्ताले उनको उत्पादन खोजेरै लैजान्छन् । गुणस्तरीय भएकाले ड्रागन प्रतिकेजी करिब तीन सय रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ ।

स्थानीय बजारमा माग राम्रो भएपछि अब उनको उत्पादन मन्थलीबाट काठमाडौंसम्म पुर्‍याउने सम्भावना पनि बढेको छ ।बजारको माग र उत्पादनको सम्भावना देखेर अछामी खेतीलाई अझ विस्तार गर्ने योजनामा छन् ।कृषि सम्बन्धी औपचारिक तालिम नलिएका अछामीको सफलता आफैंमा एउटा उदाहरण हो ।

कृषिमा सफल हुन तालिम र प्राविधिक ज्ञान महत्वपूर्ण भए पनि त्यससँगै निरन्तर सिक्ने इच्छा, मेहनत, धैर्य र नयाँ प्रयोग गर्ने आँट पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ भन्ने उनको अनुभवले देखाएको छ ।

उनले बाँझो देखिएको जमिनमा सम्भावना खोजे । खोरियालाई उत्पादनशील बनाए । सामान्य पाखोबारीलाई फलफूलको बगैंचामा बदले । पाँच लाख रुपैयाँको लगानीबाट सुरु भएको ड्रागन खेतीले लगानी उठाइसकेको छ । अबको उत्पादन उनको नाफा र थप विस्तारको आधार बन्नेछ ।

खोरियामा फलेको सपना

विद्यालयको घण्टी बज्दा अछामी शिक्षक हुन्छन् । विद्यालय छुटेपछि उनी किसान बन्छन् । कक्षाकोठामा भविष्यका पुस्तालाई पढाउने उनी आफ्नै बारीमा भने सम्भावनाको अर्को पाठ पढिरहेका छन्—जमिन सानो होस् वा बाँझो, मेहनत र सिर्जनशीलता भयो भने त्यसमा पनि आम्दानी फलाउन सकिन्छ ।

कहिल्यै खासै महत्व नपाएको खहरेछेउको त्यो खोरिया अहिले अछामीको सपना फलाउने ठाउँ बनेको छ ।बारीमा झुन्डिएका राताम्य ड्रागन र हुर्किरहेका आँपका बोटले उनको आम्दानीको कथा मात्र सुनाउँदैनन् । तिनले एउटा सन्देश पनि दिइरहेका छन् । उजाड देखिएको जमिनमा पनि सम्भावनाको बाली फलाउन सकिन्छ, यदि त्यसमा मेहनतको बीउ रोप्ने आँट छ भने ।