२०८३ असार १६ गते
अमेरिकी डलरको प्रभुत्व विश्वमा कहिलेसम्म रहन्छ ?
२०८२ साउन १५ गते
काठमाडौँ । १९४० को दशकदेखि, अमेरिकी डलरले विश्वव्यापी मुद्राको रूपमा बचएस्व कायम गरेको छ । डलरले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई अगाडि बढाएको छ र आर्थिक शक्तिको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थितिलाई सुदृढ बनाएको छ।
Advertisement:
तथापि, हालैका वर्षहरूमा केही देशहरूले अमेरिकी डलरको लामो समयदेखिको आर्थिक प्रभुत्वको विरोध गरेका छन्।यसका संस्थापक सदस्यहरू ब्राजिल, रूस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिकाको नामबाट नामाकरण गरिएको ब्रिक्स आर्थिक समूहले अमेरिकी डलरमाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्न सक्रिय रूपमा प्रयास गरेको छ। चीनले आफ्नो मुद्रा युआनलाई प्रवर्द्धन गरेर र अन्य देशहरूसँग मुद्रा स्वाप सम्झौताहरू गरेर ूडलरीकरणू को लागि पनि जोड दिएको छ।
युरोपेली केन्द्रीय बैंककी अध्यक्ष क्रिस्टीन लागार्डले हालै एक कार्यक्रमका बीच युरोलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रमुखता प्राप्त गर्नू अनुमति दिने छलफल चलिरहेको बताइन् ।लागार्डले युरोले विश्वव्यापी विदेशी मुद्रा सञ्चितिको लगभग २० प्रतिशत ओगटेको दाबी गर्दै अमेरिकी डलरको भन्दा युरोले प्रभुत्व जमाउन थालेको धारणा राखेकी थिइन् । यस वर्ष डलर पनि कमजोर भएको छ, जसले पछिल्ला केही दशकहरु हेर्दा यसको सबैभन्दा तीव्र छ महिनाको गिरावट आएको देखिएको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमा नीतिगत अनिश्चितता, बढ्दो ऋण र ब्याजदर अपेक्षामा परिवर्तनप्रति विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूले प्रतिक्रिया जनाइरहेका छन् । विज्ञहरू भन्छन् कि अमेरिकाले आफ्नो आरक्षित मुद्राको स्थिति गुमाउने सम्भावना नभएको अवस्थामा, यसको प्रभाव गहिरो हुनेछ, किनकि देशले विश्वव्यापी व्यापारलाई प्रभाव पार्न र प्रतिबन्धहरू लागू गर्न आफ्नो धेरैजसो लाभ गुमाउनेछ ( अमेरिकालाई प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न नगर्ने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रायः डलर मार्फत हुन्छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जुलाईको सुरुमा पत्रकारमाझ भने,यदि हामीले विश्वस्तरीय डलर गुमायौं भने त्यो युद्ध हार्नु जस्तै हुनेछ। अत्यधिक विशेषाधिकारु विश्वव्यापी आरक्षित मुद्राको रूपमा रहेको अमेरिकी डलरले विश्व मौद्रिक प्रणालीलाई आधार बनाउँदै आएको छ । जसलाई हेरेर केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई स्थिर बनाउन, ऋण व्यवस्थापन गर्न र व्यापार नीतिहरू लागू गर्न निर्भर हुँदै आएको छ । ऐतिहासिक रूपमा सुरक्षित लगानीको रूपमा हेरिएको डलर विश्वव्यापी प्रणालीमा यति गहिरो रूपमा गडेको छ कि, हालैका उथलपुथलहरूको बावजुद, लचिलोपनको लामो इतिहासले यसलाई विस्थापन गर्ने सम्भावना देखिएको छ ।
१९३० को दशकमा तत्कालीन राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले अमेरिकी सुनको भण्डारलाई केन्द्रीकृत गरे र डलरलाई सुनको निश्चित आपूर्तिमा बाँधेपछि अमेरिकी डलरलाई यो मार्गमा राखिएको थियो।त्यसपछि, १९४४ मा, अमेरिकाले ब्रेटन वुड्स सम्झौताको नेतृत्व गर्यो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राहरूलाई डलरसँग जोड्यो, जसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष ९आईएमएफ० र विश्व बैंकको स्थापना भयो।विश्वको धेरैजसो भाग युद्धबाट मुक्त हुँदै गएको र अमेरिकाले विश्वव्यापी सुनको भण्डारको अधिकांश हिस्सा ओगटेको अवस्थामा, डलर युद्धपछिको वित्तीय प्रणालीको लंगरको रूपमा देखा पर्यो र १९६० को दशकसम्ममा फ्रान्सका पूर्व अर्थमन्त्री भ्यालेरी गिस्कार्ड डीएस्टिङले भनेका कुरालाई अत्यधिक विशेषाधिकार दियो।
१९७१ मा, अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनले सुनको मानकसँगको अन्तिम बाँकी सम्बन्ध तोडेका थिए, जुन कार्यलाई निक्सन झट्काको लिइएको थियो । जसले गर्दा डलर खुला बजारमा स्वतन्त्र रूपमा माथि उठ्न पुगेको थियो । बीचमा धेरै परिवर्तन र उथलपुथल भए, परिवर्तनको लहरको बावजुद, अमेरिकी अर्थतन्त्र बलियो रह्यो, उत्पादन र सूचनामा अगाडी रह्यो यसैकारण पनि डलरलाई सधैं उच्च स्थानमा रहने अवसर प्राप्त भयो ।
निक्सन युगदेखि, डलरको प्रभुत्व प्रायः बलियो भएको छ, यद्यपि चीन जस्ता देशहरूले आर्थिक वृद्धि, जनसंख्या र उत्पादनमा अमेरिकालाई उछिनेका छन्। अमेरिकाले व्यापार सम्झौता र वित्तीय प्रतिबन्धहरू मार्फत असमान प्रभाव कायम राखेको छ।विश्व बजारको उदीयमान शक्तिहरु हेर्दा अमेरिकी डलरको भूमिका क्रमशः कमजोर हुँदै जाने देखिएपनि अन्य विदेशी मुद्राहरू र क्षेत्रीय मुद्रा प्रतिस्थापनका प्रयासहरू अझै डलरको स्थान लिन पर्याप्त छैनन्। ओएमएफआइएफ र अन्य विश्लेषणहरूको अनुमान अनुसार डलरको विश्वव्यापी हिस्सा २०५० सम्म करिब ४०‑४५ प्रतिशतमा घट्न सक्छ, तर पोजिसन भने यही नै कायम हुने छ ।
अवको ३० वर्षभित्र धेरै वित्तीय संस्थाहरू मोरग्यान स्टानले,फिच,यूबीएसको विश्लेषण अनुसार डलरको प्रभुत्व क्रमशः घट्न सक्छ, तर यसलाई प्रतिस्थापनाको सम्भावना कम रहेको जनाएको छ । अझ कम्तीमा २०५० सम्म डलरले आफ्नो बर्चस्व एक नम्वरमै राख्ने देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया